شخصیت و ما ایرانیان ( بخش پنجاه و هفتم ) : هر دوشنبه در صفحه ی پزشکی روزنامه ی اعتماد
شخصیت و ما ایرانیان – هفته ی پنجاه و هفتم
آشنایی با شخصیت آمیخته به هم ( مختلط ) : بخش نخست
همچون چاقوی چندکاره سوئیسی
دکتر بهنام اوحدی*
با وجود این که شایع ترین و بیشترین شخصیت مشاهده شده – چه در اندازه ی « ویژگی ( Trait ) و چه در قواره ی اختلال ( Disorder ) - همین شخصیت آمیخته به هم یا مختلط ( Mixed ) است ، اما کمترین توصیف و تشریح در مبحث شخصیت کتاب ها و درسنامه های روان پزشکی ، روان کاوی و شناخت درمانی از آن همین شایع ترین و رایج ترین شخصیت آدمیان است.
نکته ی بنیادین در آمیختن و اختلاط شخصیت ها به همدیگر ، وجوه اشتراک « سرشتی ( تمپرمنتال ) » و « منشی ( کاراکتری ) » این شخصیت هاست که جوشگاه و پیوستگاه این شخصیت ها می شوند. چند سالی ست که در کلاس ها و کارگاه های آموزشی عمومی و تخصصی ، برای فهم پذیری بیشتر شخصیت آمیخته به هم ( میکسد : مختلط ) در پیش ذهن مخاطبان ، این شایع ترین شخصیت را به « چاقوی چندکاره ی کوه نوردی سوئیسی » تشبیه کرده و می کنم. اگر تاکنون به فروشگاه های ورزشی کوه نوردی و طبیعت گردی سر زده باشید ، بی گمان ، این گونه چاقوهای طبیعت گردی و کوه نوردی قرمز رنگ با صلیبی سپید بر روی آن را دیده اید که بسته به « خواست » و « نیاز » دارنده اش ، چاقو ، قاشق ، چنگال ، در بازکن ، چوب پنبه کش ، قیچی ، سوهان ، اره ، و .... اش بیرون آورده شده و به کار گرفته می شود. در شخصیت آمیخته به هم ( میکسد : مختلط ) ، نیز در هر یک از ایستارهای فردی و اجتماعی – بسته به « خواست » و « نیاز » فرد - درست همانند چاقوی سوئیسی ، یکی از شخصیت های موجود در قالب شخصیتی فرد برون جسته و نمایان و هویدا می شود. بنابراین ، مفهوم سازی ( کانسپچوالیزیشن ) و جمع بندی ( فرمولیشین ) شخصیتی فرد در محور دو بسیار دشوار شده و ممکن است نیازمند بازنگری در جلسات و مراجعات بعدی و مصاحبه های تکمیلی باشد. البته در بیشتر موارد ، وجوه شخصیتی چیره تر و پر مایه تر در « ساختار شخصیتی » فرد ، خودشان را در همان جلسه و مصاحبه ی نخست ، پیش چشم و ذهن روان پزشک و روان شناس تیزبین و نکته سنج ، آشکار و آشنا می نمایانند.
نخستین اصل برای شناخت « شخصیت آمیخته به هم ( میکسد : مختلط ) » ، این است که در بیشتر موارد ، فردی که دارای ویژگی های پر رنگ و یا اختلال یک شخصیت از یک دسته ( کلاستر ) شخصیتی است ، به احتمال فراوان دارای ویژگی های پر رنگی از دیگر شخصیت های آن کلاستر نیز هست؛ برای نمونه ، مراجعی که دارای ویژگی های پر رنگ و یا اختلال شخصیت خودشیفته ( نارسی سیستیک ) است ، به احتمال فراوان ویژگی ( تریت ) هایی از سه شخصیت دیگر کلاستر B – یعنی : نمایشگر ( هیستریونیک ) ، جامعه ستیز ( آنتی سوشیال ) ، مرزی – آشوب ناک ( بوردرلاین ) - را هم در ساختار شخصیتی اش دارد. به هم چنین ، فردی که دچار اختلال شخصیت درخودمانده – تنهایی گزین ( اسکیزوئید ) است ، به احتمال فراوان ویژگی هایی از دو شخصیت دیگر کلاستر A یعنی شخصیت بدبین – سرنخ جو ( پارانوئید ) و شخصیت خرافه مدار – شگفت انگیز ( اسکیزوتایپال ) را در ساختار شخصیتی اش داراست. نیز بیمار دچار اختلال شخصیت پرهیز مدار - مردم گریز ( اوویدنت ) نیز در ساختار شخصیتی اش ، به احتمال فراوان در ساختار شخصیتی اش ، ویژگی های پر رنگی ( چه بسا حتا در اندازه ی اختلال ) از دو شخصیت دیگر کلاستر C یعنی شخصیت وابسته ( دیپندنت ) و شخصیت قانون مدار – منضبط ( وسواسی – جبری ) را در ساختار شخصیتی اش همراه و همبسته دارد.
البته باید دانست که به هم آمیختن و اختلاط شخصیت منحصر و محدود به شخصیت های یک دسته ( کلاستر ) شخصیتی نبوده و شخصیت های گوناگونی از همراه و همبسته شدن ویژگی ( تریت ) های پر رنگ و نیز اختلال شخصیت های دسته ( کلاستر ) های ناهمگون با یکدیگر پدید آمده و پیش چشم و ذهن آدمیان ، مشاوران ، روان شناسان و روان پزشکان پیدا و پنهان می نشینند. به یاری پروردگار بخشنده ی مهربان ، دیگر چاقوهای چند کاره ی سوئیسی - شخصیت های شایع آمیخته به هم ( میکسد : مختلط ) - که در هر ایستار فردی یا اجتماعی ، یکی از اجزای شخصیتی شان برون جسته و هویدا می شوند ، را در هفته های پیش رو مورد واکاوی و بازبینی قرار می دهم.
*روان پزشک و درمانگر مشکلات جنسی ، زناشویی و خانوادگی